سیاه قلم و ابزارهای آن

سیاه‌قلم یکی از جذاب‌ترین و پرطرفدارترین شاخه‌های هنرهای تجسمی است که به دلیل قابلیت‌های بی‌پایان آن در خلق آثار واقع‌گرایانه و خلاقانه، محبوبیت بالایی دارد. در این مقاله، به بررسی ابزارها، تکنیک‌ها، و نکات مهمی می‌پردازیم که به شما کمک می‌کنند این هنر زیبا را بیاموزید و از آن لذت ببرید.

لطفا طراحی چهره با مداد و سیاه قلم را با هم اشتباه نگیرید!! خواندن مقاله “تفاوت سیاه قلم و طراحی در چیست؟” راهنمای خوبی برای شماست تا یک بار برای همیشه تفاوت آنها را درک کنید، اما بدیهی ترین تفاوت موجود بین طراحی چهره با مداد و سیاه قلم، در مواد مصرفی آنهاست. در طراحی با مداد از گرافیت و در سیاه قلم از ذغال استفاده می شود.

تکنیک های سیاه قلم

تکنیک های سیاه قلم باعث زیباتر شدن طرح می شود. از تکنیک های سیاه قلم می توان به تنهایی یا در کنار هم استفاده کرد. در ادامه به معرفی تکنیک های سیاه قلم می پردازیم:

هاشور زنی Hatching  : در این تکنیک خطوط نازک به صورت موازی و تیره رنگ ترسیم می شود. تکنیک هاشور زنی اگر با ذغال انجام شود، طرح هایی نرم تر و تیره تر ایجاد می شود.

 

 

سایش Rubbing : از تکنیک سایش برای ایجاد بافت در سطح استفاده می شود به این صورت که یک تکه کاغذ روی سطحی با استفاده از ذغال ساییده می شود.

پاک کن زنی Lifting  or Erasing : در تکنیک پاک کن زنی، طراح از یک پاک کن نرم و منعطف که قابلیت تغییر شکل هم دارد و به آن پاک کن خمیری گفته می شود، برای ایجاد بافت های متنوع استفاده می کند. البته پاک کن های دیگری مانند پاک کن اتودی و فرچه دار هم برای اینکار استفاده می شود. توجه داشته باشید که استفاده از این نوع پاک کن ها بخشی از طراحی می باشد نه برطرف کردن عیوب!!

محو کردن Blending : با این تکنیک سطوحی صیقلی بین نواحی تاریک و روشن ایجاد می شود. در این تکنیک هم از انگشت برای ساییدن و پخش کردن ذغال بر روی کاغذ و هم از محو کن های کاغذی استفاده می شود.

 

سبک های سیاه قلم

سیاه قلم سبک رئال : طراح در سبک رئال یا رئالیسم، سعی می کند تا طرحی واقع گرایانه را با توجه به آنچه مقابل خود می بیند به تصویر بکشد. در سبک رئال، معمولا به جزئیات توجه نمی شود. از جمله نقاشانی که در این سبک تابلوهایی خلق کرده اند می توان به کمال الملک و پیکاسو اشاره کرد.

سیاه قلم سبک فتورئالیسم: در این سبک طراح تلاش می کند تا در جزئیات، سایه پردازی و کنتراست، از سوژه پیروی کند و طرحی مشابه عکس پدید آورد. یادگیری سبک فتورئال ممکن است سال ها طول بکشد و همچنین طرح های فتورئالیستی ممکن است به دلیل جزئیات زیاد مدت زیادی طول بکشد تا تکمیل شوند.

سیاه قلم سبک هایپررئالیسم: در سبک هایپر رئال به جزئیات خیلی ریز درسوژه توجه و اغلب با عکس اشتباه گرفته می شود و طراح به جزئیاتی مانند پوست، مو و نور بر روی اجسام توجه زیادی می کند. سبک هایپررئالیسم مشابه سبک فتورئال است اما با جزئیاتی دقیق تر!!

لوازم مورد نیاز نقاشی سیاه قلم

خرید و قیمت وسایل نقاشی سیاه قلم، یکی از مهم ترین دغدغه های علاقه مندان به این حوزه است. هر هنرجو برای تهیه کردن وسایل نقاشی سیاه قلم، لازم است اطلاعات کافی را در این زمینه داشته باشد. یکی از عمده ترین راه ها برای تصمیم گیری درباره خرید وسایل سیاه قلم، مشورت با افراد خبره مانند مربی های آموزش سیاه قلم می باشد. در این مقاله سعی کردیم مهم ترین ابزار لازم را معرفی کنیم.

انواع ابزارهای نقاشی سیاه قلم و قیمت آنها

• کاغذ پوستی

یکی از ارزان ترین و پر استفاده ترین وسایل سیاه قلم کاغذ پوستی  می باشد که کاغذی نازک از جنس سلولوز است که از عبور برگه کاغذ نازک شده، از یک محیط اسید سولفوریک یا کلرید روی، تهیه می شود. کاغذهای پوستی در دو نوع براق و مات تولید و فروخته می شوند. کاغذ پوستی در صنایع مختلفی به کار می رود. برای خرید وسایل نقاشی سیاه قلم باید دقت نمود چرا که در طراحی سیاه قلم از کاغذ پوستی مات استفاده می شود و از نوع براق آن در صنعت شیرینی پزی با عنوان کاغذ کیک پزی استفاده می شود. عدم شکنندگی، شفافیت و خاصیت نچسب بودن از ویژگی های یک کاغذ پوستی خوب است. هر ورق کاغذ پوستی در حال حاضر بین 1500 تا 4000 تومان قیمت دارد.

• مقوای طراحی

مقوای طراحی به عنوان یکی از وسایل سیاه قلم در دو نوع اشتنباخ و فابریانو مورد استفاده قرار می گیرد. به صورت اختصار اگر بخواهیم فابریانو را شرح دهیم، این نوع مقوا در یک سمت راه راه و در سمت دیگر صاف است. مقوای اشتنباخ، کرم رنگ است و قابلیت نقاشی با ذغال دارد. در صورتی که تصمیم به خرید مقوای فابریانو دارید نباید مقوا در سمت صاف خود دارای شکستگی باشد. برای تشخیص کوچکترین شکستگی ها ، مقوا را زیر تابش و انعکاس نور قرار دهید، در این صورت هرگونه شکستی نمایان می شود. مقواها با توجه به نوع و ابعادشان از 4000 تومان به بالا قیمت دارند.

• قلم مو Brush

قلم مو، که به انگلیسی Brush  نام دارد یکی از ابزارهای نقاشی سیاه قلم است که باید در سری های 1111 مورد استفاده قرار بگیرد تا برای هنرجو کاربرد داشته باشد. البته در سیاه قلم از قلم مو های پارس آرت سری 2125 و  2392 نیز استفاده می شود. براش ها به طور کلی در دو نوع با موهای طبیعی و موهای مصنوعی هستند که براش با موهای طبیعی  از نوع مصنوعی آن نرم تر است.

قلم مو هایی که برای سیاه قلم استفاده می شوند باید دارای سری زبر باشند. قلم مو در محو کردن سایه ها و استفاده از پودر ذغالی و پودر کف دریا کاربرد دارد و دارای سایز بندی بوده و هر کدام کاربرد خاصی دارند. بطور مثال قلم مو شماره 24 معمولا برای زمینه کارها استفاده می شود. پرمصرف ترین سایز قلم مو سایز 2 و 4 است. یکی از برندهای خوب قلم مو در ایران پارس آرت می باشد. همچنین برندهایی مانند رز آرت و ماریس نیز جایگزین مناسبی برای پارس آرت هستند.برای دیدن قیمت های فعلی قلم مو پارس آرت می توانید روی اینجا کلیک کنید.

• انواع مداد در طراحی سیاه قلم

مداد های گروه B، H، F، HB

مدادهای طراحی تنوع زیادی دارند اما از یک مداد به تنهایی برای طراحی استفاده نمی شود. مدادها با توجه به کاربرد ها و ویژگی هایی که دارند از جمله نرمی و سختی، در انواع مختلفی شامل  H ، B ، F  و  HB تولید می شوند. گرافیت ماده اولیه مداد های مشکی بوده و شرکت ها برای کنترل نرمی یا سختی مداد، از خاک رس استفاده می کنند. در نتیجه مدادهای نرم گرافیت بیشتر و مدادهای سخت خاک رس بیشتری دارند. گرافیت بیشتر، باعث پررنگ تر شدن مداد می شود.

مداد های سری B بیشترین استفاده در طراحی را داشته و هرچه عدد کنار آن بالاتر می رود خاصیت نرمی و پررنگی مداد نیز بیشتر می شود. مداد مارس لموگراف استدلر و مدادهای برند فابرکاستل از بهترین نمونه های موجود برای طراحی می باشند  که قیمت های آنها در حال حاضر به ترتیب از 40 هزارتومان و 10 هزارتومان به بالا شروع می شود.

مدادهای بدون چوب

نوع دیگری از مدادهای طراحی سیاه قلم، مدادهای بدون چوب هستند که به آنها قلم گرافیتی یا شمش گرافیتی نیز می گویند. این مدادها نیازی به تیز شدن نداشته و معمولا برای اسکیس زنی به کار می روند. و شروع قیمت آنها از 30 هزارتومان است.

مداد کنته

مداد کنته از وسایل ضروری در نقاشی سیاه قلم است. بر خلاف مدادهای معمولی، مغزی مداد کنته از جنس زغال است. ویژگی مداد کنته در اثر مات و غیر شفافی است که بر روی کاغذ می گذارد. به دلیل هسته زغالی، اثر آن بر روی سطح کاغذ یا مقوا براق نیست. معمولا برای نقاشی جهت خرید وسایل طراحی سیاه قلم بیشتر از مداد کنته سافت ، هارد و مدیوم استفاده می کنند. توجه داشته باشید که مداد کنته با مداد ذغالی تفاوت دارد. مداد ذغالی تنها به رنگ مشکی موجود است در حالیکه مداد کنته  به رنگ های مختلفی تولید می شود. در حال حاضر مداد کنته در 7 مدل گچی، سفید، چرب، B3پاریس، مدیوم، سافت و هارد در بازار موجود است. برای دیدن قیمت انواع مداد کنته بر روی اینجا کلیک کنید.

• ذغال یا پودر ذغال

در سبک هایی مانند فتورئال و هایپر رئال که به جزئیات توجه زیادی می شود یکی از ابزارهای مهم ذغال و پودر ذغال است که به انگلیسی Charcoal گفته و به دلیل تیره و مشکی تر بودن، باعث مخملی و واقعی ترشدن طرح می شود. برای خرید ذغال باید توجه داشته باشید که قصد نقاشی با چه تکنیکی دارید و اینکه نوع کاربری ذغال برای نقاشی شما چیست ذغال نیز از نظر قیمت وسایل نقاشی سیاه قلم انواع مختلفی دارد.

مداد ذغالی یا ذغال فشرده شده : مشابه مداد طراحی بوده و قابلیت تیز شدن دارد. به طراحی های ظریف و دقیق کمک می کند. طرح های ایجاد شده با مداد ذغالی تیره تر بوده و سخت تر پاک می شود.

ذغال استوانه ای تاک و بید : این نوع ذغال که از درخت بید و تاک تولید می شود نرم بوده و بافتی عالی و تقریبا خاکستری مخملی در طرح ایجاد می کند.

پودر ذغال : با توجه به اسمی که دارد ماده ای پودری است که با قلم مو برداشته و روی نقاشی قرار داده می شود. می توان با سنباده کردن مداد ذغالی یا ذغال تاک هم پودر ذغال درست کرد.

ذغال به شکل چوب فشرده شده: این نوع ذغال به دو حالت سخت و نرم وجود دارد که نوع نرم آن رنگی تیره و مشکی و نوع سخت آن رنگی خاکستری در طرح ایجاد می کنند.

برای دیدن قیمت انواع ذغال با برندهای مختلف بر روی اینجا کلیک کنید.

• پاک کن

پاک کن یا Eraser یکی از ابزارهای سیاه قلم به خصوص سیاه قلم چهره می باشد که در طراحی ها نقش مهمی دارد. برای آن دسته از هنرمندانی که نقاشی سیاه قلم چهره کار می کنند، خرید پاک کن امری ضروری به شمار می آید. کاربردهای پاک کن در نقاشی سیاه قلم به گونه ای است که هنرجو را در ارائه نقاشی بدون خطا و دارای جلوه های مناسب و طبیعی یاری می کند. یکی از کاربردهایی که پاک کن دارد علاوه بر برطرف کردن اشتباهاتی که در ترسیم خط مورد استفاده قرار می گیرد ، ایجاد جلوه هایی است که هنرجو می تواند بر روی نقاشی خود ایجاد کند. کاربرد پاک کن ها با توجه به انواع مختلفی که دارند، متفاوت دارند.

انواع پاک کن ها :

1. پاک کن های معمولی : این نوع پاک کن ها نرم بوده و در کارهای روزمره هم قابل استفاده است.

2. پاک کن های صابونی : پاک کن هایی نرم بوده اما قدرت پاکنندگی زیادی ندارند و برای پاک کردن سطح های بزرگتر مناسب اند.

3. پاک کن مثلثی فکتیس : این نوع از پاک کن به طراح برای ایجاد بافت پوستی در نقاشی کمک می کند.

4. پاک کن خمیری : پاک کن های خمیری قابلیت کنده شدن و تغییر شکل به حالت های دلخواه دارند. مانند سایر خمیرهای موجود در صورت هوا خوردن خشک می شود و باید آن را در ظرف در بسته یا پلاستیک قرار داد. پاک کن های خمیری مهمترین نوع پاک کن در طراحی هستند.

5. پاک کن اتودی (فشاری) : مانند مداد نوکی بوده و مغزی آنها بعد از تمام شدن قابل تهیه است. طراح معمولا تارهای مو، ریش یا سبیل در نقاشی را با بریدن و تیز کردن سر پاک کن اتودی ایجاد می کند.

6. پاک کن مدادی (فرچه ای) : این نوع پاک کن دارای مغزی با قابلیت جذب ذغال و گرافیت بوده و در انتهای آن فرچه ای برای پاک کردن راحت تر سطح نقاشی از فتیله پاک کن های دیگر وجود دارد.

7. پاک کن های برقی (شارژی) : این مدل از پاک کن ها قابلیت شارژ و کار کردن با دو باتری قلمی داشته و مغز آن بعد از تمام شدن قابل تهیه است. به دلیل سرعت چرخشی که دارد بافت کاغذ را به خوبی تمیز می کند.

شروع قیمت پاک کن ها از 17 هزارتومان به بالا بوده و با توجه به مدل و برندی که دارند متغیر است.

• مداد تراش

مداد تراش های مختلفی اعم از رومیزی و دستی در بازار موجود است. تراشی که انتخاب می کنید باید تیغه ای تیز و یکنواخت و سالم داشته باشد. جنس این تیغه از فولاد ضد زنگ است که در نمونه های ارزان و بی کیفیت از آهن عادی ساخته می شود که به راحتی با قرار گیری در رطوبت محیط زنگ میزند و غیر قابل استفاده خواهد شد. بهتر است یک تراش رومیزی و ۲ تراش دستی در سایز های متفاوت با جنس تیغه خوب تهیه کنید. همچنین حین خرید مداد تراش حتما به شیب و زاویه قرار گیری تیغه تراش توجه کنید.

برای دیدن قیمت انواع مداد تراش ها بر روی اینجا کلیک کنید.

• ابزارهای محو کن

محو کن ها در بین وسایل نقاشی سیاه قلم بسیار مهم هستند. ابزارهای محو کن 2 نوع مختلف دارند. محو کن Blending Stumpو تورتیلون Tortillon. ابزارهای محو کن برای محو کردن خطوط یا ایجاد خطوط و حتی برای سایه ها هم بسیار کاربرد دارند. ابزارهای محو کن به شکل کاغذ لوله ای و فشرده شده هستند که به وسیله دستگاه های مدرن به شکل مداد در آورده می شوند البته محو کن نسبت به تورتیلون فشرده تر پیچیده شده است. به طور استاندارد ابزارهای محو کن در دو سایز 7 و 8، تولید و ارائه می شوند.

ابزارهای محو کن برای تمیز شدن نیازی به تراشیدن نداشته و می توان از سمباده های ریز یا کشیدن بر روی پاک کن آنها را تمیز کرد. نقاشان و طراحان زیادی معتقدند که نباید خیلی از این ابزارها استفاده کرد چرا که بافت کاغذ طراحی را از بین برده و باعث کثیف شدن کار می شود. محو کن معمولا دو سر داشته و برای سطوح بزرگتر و  تورتیلون معمولا یک سر داشته و برای سطوح کوچکتر کاربرد دارند.

برای دیدن قیمت محو کن ها بر روی اینجا کلیک کنید.

• تخته شاسی

تخته شاسی یکی دیگر از ابزار مهم در وسایل نقاشی سیاه قلم است.این تخته ها معمولا با توجه به اندازه های استاندارد انواع کاغذ ساخته می شود. تخته شاسی در سایزهای مختلف ۳۰×۴۰ و  ۵۰×۷۰ و جنس های مختلف اعم از چوب، پلاستیک و فلز موجود است که باید با توجه به کاغذ مورد استفاده خود جهت طراحی، سایز آن را انتخاب کنید.

برای دیدن قیمت مدل های مختلف تخته شاسی می توانید بر روی اینجا کلیک کنید.

• پالت تخم مرغی

یکی از ابزارهای سیاه قلم کاربردی و ضروری پالت تخم مرغی می باشد. پالت که به شکل تخم مرغی و از جنس پلاستیک است، خانه‌های کوچکی بر روی خود دارد. گاهی نیاز است که برای طرح های خود رنگ بسازیم. برای این کار  ذغال سخت را با کمک سمباده یا رنده به حالت پودر در می‌آوریم. علاوه بر آن کف دریا را هم آسیاب می‌کنیم. سپس پودر ذغال را با پودر کف دریا درون پالت تخم مرغی مخلوط می‌کنیم. برای به دست آوردن رنگ مورد نظر، کافی است که درصد پودر ذغال و پودر کف دریا را تغییر دهیم تا طیف وسیعی از رنگ‌های خاکستری و نقره‌ای روشن را به راحتی ایجاد کنیم. پالت تخم مرغی قیمتی مقرون به صرفه داشته و با توجه به اندازه هایش از 5000 تومان به بالا قیمت دارد.

• کف دریا

هنگام خریدن وسایل نقاشی سیاه قلم باید یک سر به عطاری ها بزنید و کف دریا را  تهیه کنید. کف دریا غضروف پشتی نرم تنی است که در آب های شور زندگی می کند و در سواحل جنوبی کشور یافت می شود. برای ایجاد سایه روشن و حجم دهی طرح می توان از کف دریا استفاده کرد. برای استفاده از کف دریا آن را به صورت پودر درآورده و با پودر ذغال مخلوط کرده و به عنوان رنگ به کمک قلم مو استفاده می‌ کنیم. شروع قیمت کف دریا از 18 هزارتومان به بالا است.

• چسب کاغذی

چسب کاغذی به دلیل جنس کاغذی و ضخامتی که دارد، به راحتی قابل جدا کردن با دست بوده و مهم‌تر از آن اینکه بر عکس چسب های شیشه ای به کاغذ نمی‌ چسبد. از چسب کاغذی برای فیکس کردن طرح و عکس استفاده می‌شود.

• سنباده

سمباده به انگلیسی Sandpaper یا به عبارتی سنباده یک ابزار مفید برای تیز کردن دیگر ابزار طراحی سیاه قلم است. ما پیشنهاد می کنیم تا از ورق سمباده ۱۵۰ ساختمانی برای تیز کردن محو کن، مداد کنته و غیره استفاده کنید تا لایه نازکی از سطح ابزار طراحی برداشته شود.

• کاتر

یکی از ابزارهای سیاه قلم که از طراح جدا نمی شود کاتر است. چرا که طراح نیاز دارد تا با استفاده از کاتر مداد، پاک کن و ذغال خود را تیز و فرچه قلم موی خود را کات و یک دست کند. همچنین می توان برای برش مقوا نیز از کاتر کمک گرفت.

جمع بندی

در این مقاله سعی کردیم تا شما را با سیاه قلم، تکنیک های سیاه قلم و ابزارهای سیاه قلم آشنا کنیم و قیمت حدودی ابزارهای سیاه قلم را برای شما قرار دهیم. خبر خوب این که موسسه کارمان دوره کارآموزی گرافیک را برای شما در نظر گرفته تا بتوانید علاوه بر آموزش کامل سیاه قلم، در کنار منتور و مشاور اختصاصی از طرح کارآموزی عملی، برای تسلط بیشتر بر مطالب کلاس استفاده کنید.