کارآموزی با کیفیت ، راهنمای کارآموزان و سیاستگذاران

در این مقاله تخصصی از وبسایت کارمان ، قرار است تعاریف ، راهنمایی جامع از اصول و نکات  کارآموزی با کیفیت رو با توجه به منابع رسمی سازمان جهانی کار(ILO) ، ارائه کنیم.

کارآموزی با کیفیت به فرایندی گفته میشود که تمام ذی نفعان کارآموزی (کارآموز-کارفرما -موسسات آموزشی- حاکمیت) به اهداف خودشون به خوبی میرسند و در نهایت سبب ایجاد منفعت برای هر یک از ذی نفعان خواهد شد و این نوع از کارآموزی شامل مجموعه ای از اصول پیشنهادی توسط سازمان جهانی کار میباشد .

در ایالات متحده امریکا این نوع کارآموزی با نام Registered Apprenticeship Program یا به اختصار (RAP) شناخته میشود و طرفداران خودش را دارد و طبق آمار رسمی دولت امریکا در سال 2022 حدودا 600 هزار داوطلب کارآموزی از مسیر این نوع کارآموزی به صنعت و بازار هدایت شده اند که به طور متوسط 80 هزار دلار درامد سالانه این نوع کارآموزی برای کارآموزان بوده است .

تاریخچه کارآموزی با کیفیت

در سال 2012 نمایندگان وزارت کار و اشتغال کشورهای گروه 20 (G20) در جلسه ای در منطقه ای به نام گوادالاخارا به توافق رسیدند که  اقداماتی در جهت ترویج و در صورت لزوم تقویت سیستم‌های حرفه‌ای با کیفیت کارآموزی که تأمین کننده دوره‌های آموزشی بالا و حقوق مناسب میباشد را انجام دهند .  آموزش‌های حرفه‌ای با کیفیت توسط گروه G20 در زمینه اشتغال به عنوان یکی از ابزارهای سیاستی کلیدی برای ترویج انتقال مؤثر از مدرسه یا دانشگاه به بازار کار مورد بررسی قرار گرفته است و هم اکنون در سال 2024  در سازمان جهانی کار (ILO) در صدر موضوعات مورد بررسی قرار دارد .

به نقل از دکتر رضوان از مدیران وزارت کار در سال های اخیر ، در موسسه کار و تامین اجتماعی تلاش هایی جهت تنظیم سند ملی کارآموزی باکیفیت جهت ابلاغ به تمام دستگاه های اجرایی نظیر وزارت بهداشت و وزارت علوم انجام شده است اما متاسفانه به علت مدیریت نادرست و عدم پیگیری مسئولین مربوطه تا این زمان به نتیجه خاصی منجر نشده است.

آقای دکتر غلامحسین حسینی نیا عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و رئیس سابق سازمان فنی و حرفه ای کشور ، سکاندار و نماینده کنونی وزارت کار در این مجمع جهانی میباشد .

ذی نفعان کارآموزی با کیفیت

1- کارآموز ( عمدتا قشر جوان جامعه که در دانشگاه و یا مدرسه تحصیل کرده اند و داوطلب ورود به بازار کار هستند . البته سایر گروه های سنی نیز میتواند شامل شود.)

از جمله مزایای کارآموزی برای کارآموزان میتوان به  کسب رزومه و تسلط عمیق بر آموخته های تئوری ، تجربه کردن در یک محیط کاری ، کسب مهارت های نرم و ارتباطی و فرصت های همکاری اشاره کرد.

2- کارفرمایان

بنا به تحقیقات دانشگاهی در دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران ، بیش از 10 عامل برای کارفرمایان وجود دارد که قصد بر جذب کارآموز را دارند که به مهمترین موارد آن یعنی 1- توسعه نیروی انسانی جوان 2- کاهش هزینه های نیروی انسانی و 3- بهبود برند کارفرمایی اشاره داشت .

3- موسسات آموزشی و مدارس فنی و حرفه ای

دانشگاه ها ، مدارس فنی و حرفه ای ، موسسات آموزشی و کارآموزی همگی جزو زنجیره ارزش کارآموزی باکیفیت میباشند.

4- حکمرانان محلی و ملی

حکمرانان محلی و ملی نقش قانون گذاری و تسهیلگری در بحث کارآموزی با کیفیت را دارند و معمولا کشورهای توسعه یافته دارای قوانین و چارچوب های خوبی در بخش کارآموزی را دارا هستند. در تصویر زیر نسبت جمعیت کارآموط به جمعیت شاغل در کشورهای توسعه یافته را نشان میدهد.

اهداف کارآموزی باکیفیت

1- تربیت نیروی کار آموزش دیده و با مهارتی که متناسب با نیاز محیط کار باشد.

2- حذف گپ میان نیاز بازار و آموزش و عدم تطابق مهارت با نیاز بازار

3- کمک به کارفرمایان در جهت ارتقای مهارت نیروی کار

4- کمک به کارآموزان جهت تسهیل یادگیری باکیفیت در محل کار و افزایش دسترسی به بازار کار

5-کاهش زمان جذب نیروی متخصص توسط کارفرما

6-تسهیل هدایت نیروی کار از موسسات آموزشی به بازار کار

7-افزایش نرخ اشتغال میان گروه جوان

8- افزایش رشد اقتصادی در جوامع

9-ارتقا و تسهیل در غنی سازی مراحل رشد شغلی افراد جامعه

مفاهیم و اصول کارآموزی با کیفیت (در سطح جهانی )

در ابتدا میبایست اشاره کرد که تنوع اجرای برنامه های کارآموزی باکیفیت در کشورها متفاوت است زیرا فرهنگ ، نیاز و قوانین و ساختار هر کشوری با یکدیگر متفاوت بوده اما اصول بنیادین را میتوان برای کارآموزی باکیفیت ارائه نمود.

کارآموزی، به عنوان بخش مهمی از توسعه حرفه‌ای و آمادگی شغلی، در سراسر جهان توجه فزاینده‌ای را به خود جلب کرده است. کارآموزی با کیفیت نه تنها فرصت‌هایی برای یادگیری عملی در محیط کار فراهم می‌کند بلکه پلی است بین دانش نظری و تجربیات واقعی شغلی.

اصول کلیدی کارآموزی با کیفیت

1-تعامل پیوسته بین کارآموز و سرپرست کارآموزی

2- تعیین اهداف یادگیری مشخص

3-ارزیابی مداوم، و فرصت برای انعکاس و تفکر بر تجربیات

یکی از اصول اساسی، ایجاد یک محیط کاری حمایت‌کننده و آموزشی است که در آن کارآموزان می‌توانند مهارت‌های جدید را بدون ترس از شکست امتحان کنند. این مهارت‌ها می‌توانند شامل مهارت‌های فنی مرتبط با حرفه، مهارت‌های ارتباطی، و مهارت‌های حل مسئله باشند.

در سطح جهانی، رویکردهای نوآورانه‌ای به کارآموزی مانند کارآموزی مجازی، که امکان تجربه کارآموزی را بدون محدودیت‌های جغرافیایی فراهم می‌کند، در حال ظهور است. این امر، دسترسی به فرصت‌های آموزشی عالی را برای دانشجویان از سراسر جهان تسهیل می‌بخشد.

ارزیابی کارآموزی‌ها باید هم جنبه‌های کمی و هم کیفی را در بر گیرد تا اطمینان حاصل شود که اهداف یادگیری به طور موثری دنبال شده‌اند. از روش‌های ارزیابی کارآموزی باکیفیت می‌توان به بررسی‌های منظم، پروژه‌های پایانی اشاره کرد.
تأکید بر اهمیت بازخورد دو طرفه بین کارآموز و سرپرست ضروری است. بازخورد به موقع و سازنده می‌تواند به بهبود مستمر مهارت‌ها و توسعه حرفه‌ای کمک کند.

کارآموزی‌ با کیفیت برنامه‌ آموزشی ساختاریافته‌ای است که یادگیری در محل کار را با آموزش تئوری ترکیب می‌کند و هدف آن‌ها آماده‌سازی افراد با مهارت‌ها و دانش مورد نیاز برای بازار کار  است. این کارآموزی‌ به گونه‌ای طراحی شده‌اند که یک رابطه متقابلاً سودمند بین کارآموزان و کارفرمایان را ایجاد کنند، به طوری که کارآموزان مهارت‌های مرتبط و با کیفیت بالا کسب کنند در حالی که کارفرمایان نیروی کار ماهر و مطابق با نیاز و فرهنگ سازمانی خود را پرورش دهند. در ادامه، برخی از مفاهیم و اصول کلیدی که کارآموزی‌های با کیفیت را تعریف می‌کنند، ارائه شده است

برنامه آموزشی ساختاریافته

کارآموزی‌های با کیفیت، برنامه‌ای با ساختار مشخص که مدت زمان، نتایج یادگیری و معیارهای ارزیابی آموزش را تعیین می‌کند، ارائه می‌دهند. این امر اطمینان از وضوح و یکنواختی در انتقال مهارت‌ها و دانش را فراهم می‌کند.

سیستم یادگیری دوگانه

ترکیبی از آموزش تئوری  با یادگیری در محل کار ، معمولاً در یک مدرسه فنی یا مؤسسه آموزشی را ارائه میشود . این رویکرد دوگانه اطمینان حاصل می‌کند که کارآموزان نه تنها جنبه‌های نظری شغل خود را یاد می‌گیرند بلکه تجربه عملی نیز کسب می‌کنند.

کارآموزی مبتنی بر صلاحیت حرفه ای

کارآموزی باکیفیت تاکید بر بر دستیابی به صلاحیت‌ها یا مهارت‌های خاصی که برای حرفه مرتبط هستند را دارد. مثلا پیشرفت کارآموزان بر اساس صلاحیت و یادگیری حرفه ای آنها اندازه گیری میشود ، نه بر اساس زمان صرف شده در آموزش.

اگرچه برای هر دوره کارآموزی یک زمان استاندارد مشخص میشود اما باید توجه داشت اگر کارآموز به سطحی که توسط سرپرست کارآموزی در مدت تعیین شده نرسد ، دوره کارآموزی برای آن شخص به پایان نرسیده است و کارآموز باید به تمرین بیشتری بپردازد.

راهنمایی و نظارت

کارآموزان توسط راهنمایان یا ناظرانی پشتیبانی می‌شوند که فرآیند یادگیری آن‌ها را راهنمایی می‌کنند، بازخورد ارائه می‌دهند و اطمینان حاصل می‌کنند که آن‌ها به سمت دستیابی به مهارت‌های مورد نیاز پیشرفت می‌کنند.

شناسایی و گواهینامه

پس از اتمام، کارآموزان گواهینامه‌ای دریافت می‌کنند که توسط صنعت شناخته شده است و مهارت‌ها و دانشی که کسب کرده‌اند را تأیید می‌کند.

چارچوب قانونی

کارآموزی‌های با کیفیت اغلب توسط چارچوب قانونی مشخصی پشتیبانی می‌شوند که نقش‌ها و مسئولیت‌های تمام طرف‌های درگیر، از جمله کارآموزان، کارفرمایان و ارائه‌دهندگان آموزش را تعریف می‌کند. این چارچوب، کیفیت و عدالت کارآموزی را تضمین می‌کند.

بیشتر بخوانید : نمونه قرارداد کارآموزی باکیفیت

فرصت شغلی

کارآموزی‌ باکیفیت به اشتغال و بازار کار میبایست متصل باشند، به این معنا که کارآموزان از ابتدای آموزش خود شغل دارند و در این رابطه شغلی میتواند حقوقی به آنها تخصیص داده شود و جذابیت کارآموزی‌ها به عنوان مسیری به سمت اشتغال ماهر را افزایش یابد . دقت شود که هر چقدر مسیر کارآموزی در شرکت ها برای کارآموزان جذابتر باشد احتمال استخدام و وفاداری کارآموزان در سازمان بیشتر میشود.

بیشتر بخوانید : کجا کارآموزی بریم ؟

فراگیری و دسترسی

برنامه‌های کارآموزی با کیفیت بالا فراگیر هستند . به این معنا که طیف گسترده ای از فرصت‌هایی برای افراد متنوع، از جمله افراد با پس‌زمینه‌های ناتوان یا نیازهای ویژه، ارائه می‌دهند.

انعطاف‌پذیری و نوآوری

آن‌ها قابل تطبیق با تغییرات در فناوری و نیازهای صنعت هستند، اطمینان حاصل می‌کنند که آموزش مرتبط باقی می‌ماند و کارآموزان با مهارت‌های به‌روز مجهز می‌شوند.

بازخورد و بهبود مستمر

کارآموزی‌های با کیفیت، سازوکارهایی برای بازخورد از کارآموزان و کارفرمایان دارند، که بهبود مستمر برنامه بر اساس تجربیات و نتایج واقعی را تسهیل می‌کند.
این اصول اطمینان حاصل می‌کنند که کارآموزی‌ها نه تنها برای کارآموزان خود سودمند هستند بلکه به توسعه نیروی کار ماهر، برآورده کردن نیازهای صنایع و افزایش رشد اقتصادی کمک می‌کنند. کارآموزی‌های با کیفیت ستون فقرات سیستم‌های آموزش و پرورش حرفه‌ای در سراسر جهان هستند و نقش آن‌ها در پشتیبانی از توسعه حرفه‌ای، رفع کمبودهای مهارتی و افزایش اشتغال‌پذیری شناخته شده است.

نقش و وظایف ذی نفعان

1- ایجاد و آماده سازی چارچوب قانونی و مالی برای ذی نفعان

2-اهتمام و توجه به اصول پیشنهادی سازمان جهانی کار (ILO) در اجرای کارآموزی باکیفیت

3-ایجاد فرهنگ سازی و تصور اجتماعی در جهت رشد کارآموزی باکیفیت

4-ایجاد امنیت و ایمنی در مراحل آموزش و کارآموزی باکیفیت

5-ایجاد دسترسی آسان به کارآموزی باکیفیت برای همه گروه های جامعه اعم از جوامع محلی و روستایی و کم برخوردار از حمایت های اجتماعی و دولتی

6- ایجاد راهکارهای تشویقی برای گروه های بانوان ، جوانان محروم و یا ناتوان جسمی به کارآموزی باکیفیت

 

ویدیو آموزشی

 

 

جمع بندی

کارآموزی باکیفیت اگر به درستی اجرا شود و مفاهیم پایه ای آن اجرا شود برای تمام ذی نفعان روابط برد-برد ایحاد میکند .طراحی سیستم کارآموزی باکیفیت توسط متخصصین باتجربه در این حوزه میبایست اجرا شود و با توجه به تازه بودن و ناآشنا بودن این موضوع در حال حاضر در کشور ایران ، فرصت های زیادی در تمام جنبه ها ایجاد میکند .

کارآموزی در ایران دارای مشکلات عدیده ای میباشد که اگر با اصول علمی و پیشنهادی همراه باشد بسیاری از مشکلات رفع شده و کارآموز و کارفرما از رضایت بیشتری برخوردار میشوند.

مجموعه کارمان به عنوان اولین مجموعه تخصصی کارآموزی دارای سامانه کارآموزی تخصصی با الهام از پیشنهادات سازمان جهانی کار ، اقدام به برگزاری دوره های کارآموزی باکیفیت در ایران میکند و بسیاری از جوانان و داوطلبان کارآموزی از طریق این مجموعه روانه شرکت های معتبر در ایران میشوند.

به قلم حسین حائری