همه ما دوست داریم در کاری که برای آن تلاش میکنیم موفق شویم؛ برای همین مدام دنبال راههای رسیدن به هدف میگردیم. اما نکتهای که معمولاً کمتر به آن توجه میکنیم این است که چه چیزهایی مانع رسیدن به هدف در این مسیر میشوند. اگر مدتهاست تلاش میکنید ولی احساس میکنید در جا میزنید، احتمالاً مشکل «تلاشنکردن» نیست؛ مشکل موانعی است که هنوز نشناختهاید.
شاید ما زمان زیادی صرف تلاش برای موفقیت میکنیم، اما کمتر به عواملی فکر میکنیم که مانع رسیدن به همان موفقیت میشوند؛ در نتیجه بارها با مشکلاتی مشابه روبهرو میشویم بدون آنکه بدانیم چطور از کنارشان عبور کنیم. در ادامه به کمک کارمان سیستم با پنج مانع اصلی رسیدن به هدف آشنا می شویم و برای هرکدام یک راهکار عملی معرفی میکنیم.
مهمترین موانع رسیدن به هدف
- ترس از شکست یا تغییر
- تنبلی
- بیانگیزگی
- ضعف اراده
- عدم تمرکز
هرکدام از این موانع با شناخت علت واقعیاش و تمرین یک راهکار مشخص، قابل غلبه است.
1.ترس؛ مانعی که با اجتناب بزرگتر میشود
ترس یکی از قویترین موانع رسیدن به هدف است، اما نه به این دلیل که خطر واقعی همیشه بزرگ باشد؛ بلکه به این دلیل که مغز ما تمایل دارد از هر چیز ناشناخته یا چالشبرانگیزی اجتناب کند. وقتی از یک تصمیم، مصاحبه، یا شروع یک مسیر جدید میترسید، سادهترین واکنش این است که آن را کنار بگذارید. مشکل اینجاست که هر بار اجتناب میکنید، ترس بزرگتر میشود و دفعه بعد سختتر میشود که با آن روبهرو شوید.
یکی از موثرترین روشهای علمی برای غلبه بر ترس، «مواجهه تدریجی» است: بهجای اینکه یکباره خودتان را در برابر بزرگترین ترستان قرار دهید، آن را به گامهای کوچکتر و قابلمدیریت تقسیم کنید.
مثال: اگر از مصاحبه شغلی میترسید، میتوانید ابتدا با یک مصاحبه آزمایشی با دوستتان تمرین کنید، سپس در یک مصاحبه واقعی کمریسک شرکت کنید و بهمرور به مصاحبههای مهمتر برسید. این کار باعث میشود مغز شما یاد بگیرد که موقعیت مشابه لزوماً خطرناک نیست.
یاد بگیرید هر بار که ترس مانع تصمیمگیریتان میشود، آن را روی کاغذ بنویسید و از خودتان بپرسید: «بدترین اتفاقی که ممکن است بیفتد چیست، و اگر افتاد، آیا واقعاً غیرقابلجبران است؟»در بیشتر موارد، پاسخ این سوال ترس را به اندازهای که فکر میکردید بزرگ نشان نمیدهد.
نکته دیگری که باید بدانید این است که ترس همیشه به یک شکل ظاهر نمیشود. گاهی ترس خودش را بهصورت «کمالگرایی» نشان میدهد؛ یعنی آنقدر منتظر میمانید تا شرایط کاملاً آماده شود که هرگز شروع نمیکنید. گاهی هم ترس در قالب بهانههای منطقی ظاهر میشود، مثل «الان وقت مناسبی نیست»یا «باید بیشتر آماده شوم»تشخیص این الگوها اولین قدم برای این است که بهجای فرار از ترس، مستقیم با آن روبهرو شوید و اجازه ندهید مانع رسیدن به اهدافتان شود.
2.تنبلی و تفاوتش با تعویق آگاهانه
تنبلی یکی از اصلیترین عواملی است که نمیگذارد به هدفهایتان برسید. در واقع تنبلی یک عادت تدریجی است که بهآرامی با گذر زمان در فرد شکل میگیرد؛ نوعی بیمیلی به انجام فعالیت و بیاهمیتی به وضعیت موجود است. که باعث حسی خوشایند و کوتاهمدت میشود که در بلندمدت حسرت دائمی بهجا میگذارد.
نکته مهم این است که تنبلی با «تعویق آگاهانه»فرق دارد. وقتی میگویید «این کار را بعداً انجام میدهم»، اگر واقعاً قصد انجام آن را دارید و آگاهانه کار مهمتری را در اولویت گذاشتهاید، این یک تعویق آگاهانه است. تنبلی زمانی است که میلی به انجام هیچ کاری انجام ندارید و نمیخواهید انرژی جسمی خود را مصرف کنید.
یک راهکار عملی دیگر که در کنار موارد بالا کمک میکند، «قانون دو دقیقه»است: اگر شروع یک کار حس سنگینی دارد،به خودتان قول بدهید فقط دو دقیقه روی آن کار کنید.در بسیاری از موارد، سختترین بخش تنبلی شروع کردن است، نه ادامه دادن؛ وقتی دو دقیقه کاری را شروع کنید، معمولاً ادامه دادن آسانتر میشود.
برای غلبه بر تنبلی:
- دلایل واقعی احساس تنبلی خود را بنویسید و با خودتان صادق باشید.
- پیامدهای بلندمدت تنبلی بر روی زندگی و اهدافتان را یادداشت کنید؛ دانستن این پیامدها محرکی برای تغییر است.
- هدفهای چالشبرانگیز اما قابلدستیابی برای خودتان تعریف کنید؛ رسیدن به هر هدف کوچک، انگیزهای برای تلاش بیشتر است.
3.بیانگیزگی؛ چرا «چراهای» شما اهمیت دارند
بیانگیزگی کمکم شما را به تنبلی عادت میدهد، اما فرق مهمی بین کسی که بهدلیل بیانگیزگی تنبل شده و کسی که از روی بیتفاوتی دست از تلاش کشیده وجود دارد. گروه اول بهمحض اینکه انگیزهای پیدا کنند، دوباره شروع به تلاش میکنند و مسیر زندگیشان را تغییر میدهند؛ در حالیکه بیتفاوتی معمولاً ریشه عمیقتری دارد و بهمرور شکل میگیرد، برای همین حل این مانع زمان بیشتری نیاز دارد.
سادهترین راه برای ساختن انگیزه این است که دلیل واقعی پشت هر هدف را پیدا کنید. برای مثال، اگر انگیزهای برای پیدا کردن شغل ندارید، از خودتان بپرسید چرا اصلاً باید کار کنید؟ شاید پاسخ این باشد که برای دست یافتن به هدفی که دوست دارید بایستی کار کنید و درآمد داشته باشید.یا اگر انگیزهای برای پیشرفت در شغل فعلیتان ندارید چون هیچوقت رؤیای شما نبوده، میتوانید به این فکر کنید که پیشرفت در همین مسیر میتواند رضایت مالی و حرفهای برای رسیدن به رؤیای واقعیتان را بسازد.
نکته مهم این است که این «چرا»باید برای خودتان واقعی و مهم باشد. اگر خودتان را فریب دهید و دلیلی بسازید که واقعاً برایتان اهمیت ندارد، انگیزه دوامی نخواهد داشت. در این شرایط بهتر است بهجای اجبار خودتان، دنبال هدفهای دیگری باشید که واقعاً برایتان معنا دارند.
یک تمایز مفید دیگر، تفاوت انگیزه درونی و انگیزه بیرونی است. انگیزه بیرونی از عواملی مثل حقوق، تشویق دیگران یا ترس از قضاوت میآید و معمولاً زودگذر است. انگیزه درونی از رضایت شخصی، حس رشد و معنادار بودن کارها برایتان میآید و پایدارتر است. هرچه بتوانید بخشی از هر هدف را به یک ارزش درونی وصل کنید « مثلاً یادگیری، استقلال مالی یا کمک به دیگران » احتمال ادامه دادن مسیر در روزهای سخت بیشتر میشود.
4. ضعف اراده : چطور مثل عضله تقویتش کنیم
بسیاری از افراد تصور میکنند موفقیت بهسادگی بهدست میآید، در حالیکه پشت هر موفقیتی، فداکاری و تلاش زیادی نهفته است که معمولاً دیده نمیشود. وقتی فقط دستاورد نهایی افراد موفق را میبینید و از سختیها و شکستهای مسیرشان بیخبر هستید، در مواجهه با اولین مانع جدی، اراده کافی برای ادامه دادن ندارید.
یکی از تکنیکهای ساده و اثباتشده برای تقویت اراده، «برنامهریزی اگر-آنگاه (If-Then Planning ) » است: بهجای اینکه فقط بگویید «میخواهم هر روز ورزش کنم»، دقیقاً مشخص کنید «اگر ساعت ۷ صبح شد، آنگاه ۲۰ دقیقه پیادهروی میکنم». این ساختار مشخص، تصمیمگیری لحظهای را حذف میکند و احتمال پایبندی به هدف را بهطور محسوسی بالا میبرد.
پژوهش دکتر گیل متیوز در دانشگاه دومینیکن کالیفرنیا نشان میدهد افرادی که اهداف خود را بهصورت مکتوب مینویسند، بهطور معناداری بیشتر از کسانی که این کار را نمیکنند به اهدافشان میرسند. نوشتن هدف روی کاغذ، آن را از یک آرزوی مبهم به یک تعهد مشخص تبدیل میکند که اراده را برای پیگیریاش تقویت میکند.
نکته مهم دیگر این است که اراده مثل هر منبع محدودی، در طول روز کم میشود. اگر از صبح تا شب پشت سر هم تصمیمهای سخت بگیرید، طبیعی است که عصر انرژی کمتری برای انجام کارهایتان داشته باشید. به همین دلیل بهتر است مهمترین کارهایتان را در ساعاتی از روز انجام دهید که ذهنتان تازهتر است. برای بازیابی اراده، خواب کافی و استراحت کوتاه بین کارها را جدی بگیرید.
5.عدم تمرکز و مدیریت زمان
ناتوانی در تمرکز یکی از موانع اصلی موفقیت است. امروزه در زندگی روزمره با مشغولیتها و دغدغههای زیادی روبهرو هستید که حواستان را پرت میکند؛ در نتیجه بخش زیادی از تلاشهایتان به نتیجه نمیرسد و بدون آنکه متوجه شوید، زمان زیادی صرف کارهای بیفایده میشود.
یکی از سادهترین و کاربردیترین تکنیکها برای افزایش تمرکز، «تکنیک پومودورو» است: روی یک کار مشخص برای ۲۵ دقیقه بدون هیچ حواسپرتی تمرکز کنید، سپس ۵ دقیقه استراحت کنید و این چرخه را تکرار کنید. این روش با محدود کردن زمان تمرکز به بازههای کوتاه، انجام کارها را کمتر خستهکننده و بیشتر قابلمدیریت میکند.
برای مدیریت بهتر زمان و افزایش تمرکز، کارهایتان را اولویتبندی کنید، منابع حواسپرتی (مثل اعلانهای گوشی) را در زمان کار حذف کنید و تا زمانی که به هدفتان نرسیدهاید دست از تلاش برندارید.
میخواهید مهارتهای نرم خود را برای رسیدن به هدفبهبود ببخشید؟ همین حالا در دوره مهارت نرم کارمان شرکت کنید.
جمعبندی: حالا نوبت شماست
قبل از تلاش برای هر هدفی، باید ابتدا موانعی را که سر راهتان قرار میگیرند بشناسید و راههای عبور از آنها را یاد بگیرید. باورهای ذهنی شما نقش مهمی در موفقیت یا عدم موفقیتتان دارند؛ افراد موفق همیشه روی ذهن خود کار میکنند تا به این باور برسند که میتوانند به اهدافشان برسند.
شما هم میتوانید به این باور برسیدکه توانایی غلبه بر ترس، تنبلی، بیانگیزگی، ضعف اراده و عدم تمرکز را دارید. هیچکدام از این موانع دائمی نیستند؛ همهاینها با شناخت درست و تمرین مداوم قابل مدیریتاند.
نکته آخر این که لازم نیست همه این پنج مانع را همزمان برطرف کنید. بهتر است ابتدا مانعی که بیشترین اثر منفی را بر مسیر فعلیتان دارد شناسایی کنید و روی همان تمرکز کنید. وقتی بر یک مانع غلبه کردید، اعتمادبهنفس و تجربهای که بهدست میآورید، مسیر برطرف کردن موانع بعدی را هم آسانتر میکند.
حالا که موانع را شناختید، با تستهای کارمان نقاط قوت و ضعف خودتان را دقیقتر بشناسید و مسیر رشدتان را شخصیسازی کنید.
سوالات متداول
موانع رسیدن به هدف چیست؟
مهمترین موانع رسیدن به هدف عبارتاند از: ترس، تنبلی، بیانگیزگی، ضعف اراده و عدم تمرکز. هرکدام با شناخت علت و تمرین راهکارهای عملی مشخص قابل غلبه است.
برای رسیدن به هدف چه کارهایی نباید انجام داد؟
نباید از ترسها اجتناب کرد، کارهای مهم را بدون دلیل به تعویق انداخت، بدون انگیزه مشخص پیش رفت یا اجازه داد حواسپرتیهای روزمره تمرکز را از بین ببرد.
چطور بر تنبلی غلبه کنیم؟
با نوشتن دلایل واقعی تنبلی، یادآوری پیامدهای بلندمدت آن و تعیین هدفهای چالشبرانگیز اما قابلدستیابی میتوان بهتدریج بر تنبلی غلبه کرد.
رابطه اراده و موفقیت چیست؟
اراده مانند یک ماهیچه است؛ هرچه بیشتر و مداوم از آن استفاده کنید، قویتر میشود. پژوهشها ارتباط مستقیم بین قدرت اراده و دستیابی به اهداف را نشان میدهند.
چطور تمرکزمان را افزایش دهیم؟
با اولویتبندی کارها، حذف حواسپرتیها و استفاده از تکنیکهایی مثل پومودورو میتوان تمرکز را بهطور محسوسی افزایش داد.
